Qheshwa t'ojyachina
('fonética quechua').
Autor: Dr. Alipio Pacheco
1. Consonantes oclusivas sordas

Ejemplos:
| Chhayna: 'así' |
|
| Chhaqay:
'allá' |
|
| Chullpi: 'pellejo, piel' |
|
| Chhulla: 'rocío |
|
| Chhika: 'poco' |
|
| Ichhu: 'paja' |
|
| Minchha: 'pasado
mañana' |
|
| Ichhuy: 'cargar' |
|
2.
Oclusiva reforzada,
palatal, sorda:
Ortografía: CH'A
Transcripción:
/ c' /

Ejemplos:
| Ch'aqey : 'tirar' |
|
| Ch'arki: 'carne
secada al sol' |
|
| Ch'ejtay: 'partir' |
|
| Ch'isi: 'anoche' |
|
| Ch'iya: 'liendre' |
|
|
Ch'onqay: 'sorber, chupar'
|
|
|
Ch'uya: 'limpio'
|
|
3.
Oclusiva aspirada, velar,
sorda:
Ortograía:
KHA
Transcripción:
/k''/

Ejemplos:
| Khallka: 'pedregoso' |
|
| Kharka: 'sucio' |
|
| Khatatay: 'tiritar' |
|
| Khikuy: 'rascar' |
|
| Khichka:'espina' |
|
| khuchi: 'cerdo' |
|
| Khullu: 'tronco' |
|
| Khamuy: 'masticar' |
|
4.
Oclusiva reforzada, velar,
sorda:
Ortografía:
K'A
Transcripción:
/k'/
Ejemplos:
| K'aki: 'mentón' |
|
| K'allana: 'tostadora' |
|
| K'anka: 'gallo' |
|
| K'ijllu: 'estrecho, angosto' |
|
| K'iriy: 'herir' |
|
| K'iskiy:'estrechar, apretujar' |
|
| K'umuy: 'agacharse' |
|
| K'uyuy: 'retorcer' |
|
5.
Oclusiva
aspirada, bilabial, sorda:
Ortografía: PHA
Transcripción:
/p''/

Ejemplos:
| Phaskay: 'desatar' |
|
| Phaway: 'volar' |
|
| Phanchiy: 'reventar' |
|
| Phiña: 'enojado' |
|
| Phichqa: 'cinco' |
|
| Phuti: 'pena' |
|
| Phuyu: 'nube' |
|
| Phuru: 'pluma' |
|
6.
Oclusiva
reforzada, bilabial, sorda:
Ortografía:
P'A
Transcripción
/p'/

Ejemplos:
| P'acha: 'ropa' |
|
| P'anqa: 'hojas
del choclo' |
|
| P'enqay
:'vergüenza' |
|
| P'enqali: 'tímido' |
|
| P'ujru: 'hondonada' |
|
| P'unchau: 'día' |
|
| P'istuy: 'abrigar' |
|
| P'osqu: 'salado' |
|
7.
Oclusiva
aspirada, post-velar, sorda:
Ortografía: QHA
Transcripción:
/q''/

Ejemplos:
| Qhachiy : 'raspar' |
|
| Qhali: 'ligero' |
|
| Qhari: 'hombre' |
|
| Qhella: 'flojo' |
|
| Qhellqay: 'escribir' |
|
| Qhoñasapa: 'mocoso' |
|
8.
Oclusiva
glotalizada, post-velar sorda:
Ortografía: Q'A
Transcripción
/q'/

Ejemplos:
| Q'achu: 'pasto' |
|
| Q'ala: 'desnudo' |
|
| Q'enti: 'picaflor' |
|
| Q'ellu: 'amarillo' |
|
| Q'oñi: 'caliente' |
|
| Q'otu: 'bocio' |
|
| Q'asa: 'portillo, abertura' |
|
9.
Oclusiva
aspirada, alveolar, sorda:
Ortografía: THA
Transcripción:
/t''/
Ejemplos:
| Thallay: 'tenderse' |
|
| Thawi: 'mal vestido' |
|
| Ithiy: 'arrastrarse' |
|
| Thuñiy: 'demoler' |
|
| Thejtiy: 'freír' |
|
| Thoqay: 'escupir' |
|
| Thuta: 'polilla' |
|
| Thuñichiy: 'hacer derrumbar' |
|
10.
Oclusiva reforzada,
alveolar, sorda:
Ortografía:
T'A
Transcripción:
/t'/

Ejemplos:
| T'ajsay: 'lavar' |
|
| T'anta: 'pan' |
|
| T'ika: 'flor' |
|
| T'inpuy: 'hervir' |
|
| T'oqu: 'ventana' |
|
| T'ojyachiy: 'hacer reventar' |
|
| T'ustuy: 'atropellar' |
|
| T'uruchay : 'preparar barro' |
|
|