[ Volver a Portada ]
¿Quiénes somos?
Recursos
Investigación
Publicaciones
Actividades realizadas
Materiales pedagógicos
Materiales de estudio
Fichero Jorge Ibarra 
Cuadernos del Laboratorio
Otros laboratorios
Agenda
Contacto

Qheshwa t'ojyachina   ('fonética quechua'). Autor: Dr. Alipio Pacheco

1. Consonantes oclusivas sordas

Ejemplos: 

Chhayna: 'así'
Chhaqay:  'allá'
Chullpi: 'pellejo, piel'
Chhulla: 'rocío
Chhika: 'poco'
Ichhu: 'paja'
Minchha: 'pasado mañana'
Ichhuy: 'cargar'


2. Oclusiva reforzada, palatal, sorda:

 
Ortografía: CH'A

Transcripción: / c' /



Ejemplos:

Ch'aqey : 'tirar'
Ch'arki: 'carne secada al sol'
Ch'ejtay: 'partir'
Ch'isi: 'anoche'
Ch'iya: 'liendre'

Ch'onqay: 'sorber, chupar'

Ch'uya: 'limpio'

  
3. Oclusiva aspirada, velar, sorda:

 
Ortograía: KHA

Transcripción: /k''/


Ejemplos:

Khallka: 'pedregoso'
Kharka: 'sucio'  
Khatatay: 'tiritar'
Khikuy: 'rascar'
Khichka:'espina'
khuchi: 'cerdo'
Khullu: 'tronco'
Khamuy: 'masticar'



4. Oclusiva reforzada, velar, sorda:

 
Ortografía: K'A

Transcripción:  /k'/

                                                                        Ejemplos:

K'aki: 'mentón'
K'allana: 'tostadora'
K'anka: 'gallo'
K'ijllu: 'estrecho, angosto'
K'iriy: 'herir'
K'iskiy:'estrechar, apretujar'
K'umuy: 'agacharse'
K'uyuy: 'retorcer'

   
5. Oclusiva aspirada, bilabial, sorda:

 
Ortografía: PHA

Transcripción: /p''/

 Ejemplos:

Phaskay: 'desatar'
Phaway: 'volar'
Phanchiy: 'reventar'
Phiña: 'enojado'
Phichqa: 'cinco'
Phuti: 'pena'
Phuyu: 'nube'
Phuru: 'pluma'



6. Oclusiva reforzada, bilabial, sorda:

 
Ortografía: P'A

Transcripción /p'/

 Ejemplos:

P'acha: 'ropa'
P'anqa: 'hojas del choclo'
P'enqay :'vergüenza'
P'enqali: 'tímido'
P'ujru: 'hondonada'
P'unchau: 'día'
P'istuy: 'abrigar'
P'osqu: 'salado'

 

7. Oclusiva aspirada, post-velar, sorda:

 
Ortografía: QHA

Transcripción: /q''/

Ejemplos:

Qhachiy : 'raspar'
Qhali: 'ligero'
Qhari: 'hombre'
Qhella: 'flojo'
Qhellqay: 'escribir'
Qhoñasapa: 'mocoso'

 8. Oclusiva glotalizada, post-velar sorda:


Ortografía: Q'A

Transcripción /q'/

 Ejemplos:

Q'achu: 'pasto'
Q'ala: 'desnudo'
Q'enti: 'picaflor'
Q'ellu: 'amarillo'
Q'oñi: 'caliente'
Q'otu: 'bocio'
Q'asa: 'portillo, abertura'

   

9. Oclusiva aspirada, alveolar, sorda:

 
Ortografía: THA

Transcripción:  /t''/

Ejemplos:

Thallay: 'tenderse'
Thawi: 'mal vestido'
Ithiy: 'arrastrarse'  
Thuñiy: 'demoler'
Thejtiy: 'freír'
Thoqay: 'escupir'
Thuta: 'polilla'
Thuñichiy: 'hacer derrumbar'

 

10. Oclusiva reforzada, alveolar, sorda:


Ortografía: T'A

Transcripción: /t'/

 Ejemplos:

T'ajsay: 'lavar'
T'anta: 'pan'
T'ika: 'flor'
T'inpuy: 'hervir'
T'oqu: 'ventana'
T'ojyachiy: 'hacer reventar'
T'ustuy: 'atropellar'
T'uruchay : 'preparar barro'


Campus San Joaquín; avenida Vicuña Mackenna 4860; teléfonos: 354 1260 - 354 7904; fax: 354 7907